Khi thiết lập danh sách các vấn đề, cần lưu ý là cảm nhận của bệnh nhân và ghi nhận của bác sĩ đều cần thiết và quan trọng như nhau. Sau đó, nhiệm vụ của việc lập kế hoạch điều trị là tổng hợp các giải pháp có thể có cho những vấn đề chuyên biệt này (thông thường có nhiều giải pháp điều trị) thành một điều trị cụ thể, mang lại lợi ích tối đa cho bệnh nhân.

Cần nhớ rằng chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị dù là các phần cấu thành của cùng một quá trình, nhưng cách tiến hành khác nhau với những mục đích khác nhau một cách căn bản. Trong quá trình phát triển cơ sở dữ liệu và thiết lập danh sách các vấn đề, mục đích là chân lý, tức mục đích của sự khảo cứu mang tính khoa học. Ở giai đoạn này không có chỗ cho sự nhận định và suy đoán. Thay vào đó, cần phải có một sự đánh giá hoàn toàn thực tế về tình trạng. Trái lại, mục đích của lập kế họach điều trị thì không phải là một chân lý khoa học, mà là sự khôn ngoan, đó chính là một kế họach mà bác sĩ lâm sàng thận trọng và khôn khéo sẽ theo đó thực hiện để đạt lợi ích tối đa cho bệnh nhân. Vì lý do này, lập kế họach điều trị thực sự là một nghệ thuật. Chẩn đoán phải được thực hiện một cách khoa học; để áp dụng được cho thực tế, kế họach điều trị không thể chỉ đơn thuần là khoa học. Khi sắp xếp thứ tự ưu tiên và khi đánh giá các khả năng điều trị khác, cần phải có sự phán định của bác sĩ lâm sàng. Dĩ nhiên, chúng ta sẽ dễ dàng có những lựa chọn điều trị khôn ngoan nếu như trước đó chúng ta không bỏ qua những điểm đáng chú ý và nếu chúng ta nhận thức rằng việc lập kế họach điều trị là một quá trình tương tác qua lại, đòi hỏi bệnh nhân phải được tham gia trong tiến trình đưa ra quyết định.


Chúng tôi đề nghị tiến hành chẩn đoán và lập kế họach điều trị theo các bước tuần tự. Hai bước đầu tiên cấu thành nên chẩn đóan:

1. Phát triển một cơ sở dữ liệu đầy đủ cho chẩn đoán

2. Thiết lập ra một danh sách các vấn đề (đó chính là chẩn đoán) từ cơ sở dữ liệu đó. Bệnh nhân có thể vừa bị vấn đề bệnh lý vừa bị vấn đề phát triển (vấn đề chỉnh nha). Nếu vậy, những vấn đề bệnh lý nên được tách riêng ra khỏi các vấn đề phát triển để chúng được ưu tiên điều trị trước - không phải vì chúng quan trọng hơn mà tại vì những quá trình bệnh lý phải kiểm soát trước khi bắt đầu điều trị các vấn đề phát triển. Chương 6 sẽ trình bày chi tiết quá trình chẩn đoán.

Một khi những vấn đề chỉnh nha của bệnh nhân được xác định và xếp thứ tự ưu tiên, thì nha sĩ sẽ đối diện 4 vấn đề để có thể đưa ra quyết định kế họach điều trị tối ưu: 1) chọn thời điểm điều trị, 2) sự phức tạp của điều trị sẽ phải làm, 3) khả năng tiên đoán thành công của phương pháp điều trị đã đề ra, 4) những mục tiêu và mong muốn của bệnh nhân (và cha mẹ bệnh nhân). Chúng ta hãy xem xét những vấn đề này lần lượt một cách ngắn gọn:

Điều trị chỉnh nha có thể được tiến hành vào bất cứ lúc nào trong cuộc đời của bệnh nhân và có thể nhắm vào một vấn đề chuyên biệt hay toàn diện. Thông thường thì là điều trị toàn diện (nghĩa là với mục đích đạt được một khớp cắn tốt nhất có thể có, đạt thẩm mỹ mặt và sự ổn định) và được thực hiện ở tuổi trước dậy thì khi mà các răng vĩnh viễn sau cùng đang mọc. Có nhiều lý do phù hợp cho lựa chọn này. Vào thời điểm này tất cả các bệnh nhân đều còn có sự tăng trưởng đủ có khả năng cải thiện mối tương quan hai hàm và tất cả các răng vĩnh viễn kể cả răng 7 có thể được kiểm soát và được di chuyển đến vị trí gần như sau cùng. Về quan đểm tâm lý-xã hội, những bệnh nhân ở nhóm tuổi này thông thường đang đạt đến mức độ có động lực tự thân cho điều trị. Điều này thể hiện rõ ràng trong sự cải thiện khả năng hợp tác của các em trong các lần hẹn, trong việc chăm sóc giữ gìn khí cụ và chăm sóc vệ sinh răng miệng. Một đợt điều trị tương đối ngắn hạn trong giai đoạn đầu của tuổi vị thành niên, ngược với 2 giai đoạn sớm hay trễ hơn, thì rất phù hợp với khả năng hợp tác của phụ huynh và gia đình. Mặc dù không phải tất cả bệnh nhân đều đáp ứng tốt với điều trị trong giai đoạn tuổi dậy thì, nhưng điều trị ở thời điểm này vẫn là "tiêu chuẩn vàng" để các phương pháp khác chiếu theo đó mà đo lường. Đối với một đứa trẻ sai khớp cắn rõ ràng, có thật thực sự có ý nghĩa không khi bắt đầu điều trị ở những năm đầu tuổi dậy thì? Rõ ràng, điều đó sẽ tùy vào từng vấn đề chuyên biệt. Chương 8 sẽ khảo sát chi tiết về vấn đề thời điểm điều trị.

Tính phức tạp của điều trị cần phải làm sẽ ảnh hưởng đặc biệt đến kế hoạch điều trị xét về khía cạnh ai sẽ thực hiện việc điều trị. Trong CHRM cũng như tất cả các lĩnh vực khác trong nha khoa, những trường hợp ít phức tạp được dành cho những bác sĩ nha khoa thực hành tổng quát, còn những trường hợp phức tạp hơn được chuyển cho bác sĩ chuyên khoa chỉnh nha. Sự khác biệt duy nhất trong chỉnh nha là các nha sĩ tổng quát có truyền thống chuyển phần lớn những trường hợp chỉnh nha. Tại phòng nha tổng quát, điều quan trọng là bạn sẻ xoay sở như thế nào khi quyết định chọn bệnh nhân để điều trị hay chuyển đi. Chương 7 có một mẫu cho việc phân loại bệnh nhân phù hợp nhất để điều trị tại phòng nha tổng quát với những bệnh nhân chắc chắn cần điều trị phức tạp hơn.

Vấn đề thứ 3 là khả năng tiên đoán với bất kỳ phương pháp cụ thể nào. Nếu có nhiều phương pháp điều trị khác nhau (đây là điều thường xảy ra) thì nên chọn phương pháp nào? Được tích lũy dần dần, các dữ liệu sẽ cho phép nha sĩ chọn lựa phương pháp điều trị dựa trên những luận cứ của các kết quả điều trị trong các nghiên cứu, chứ không phải dự trên những tường trình mang tính giai thoại được tuyên bố bởi các ủng hộ viên của một phương pháp cụ thể nào. Chương 8 tập trung vào dữ liệu đang có đối với những kết quả điều trị, được lấy làm căn bản để quyết định phương pháp điều trị nào là tốt nhất có thể thực hiện.

Cuối cùng nhưng quan trọng nhất, kế họach điều trị phải là một quá trình tác động qua lại. Bác sĩ không thể tự quyết định theo cách độc đoán điều gì là tốt nhất cho bệnh nhân. Cả về mặt đạo đức lẫn thực hành, bệnh phải được tham gia vào quá trình ra quyết định. Về mặt đạo đức, bệnh nhân có quyền kiểm soát cái gì xảy ra với họ trong điều trị, điều trị được thực hiện cho họ chứ không phải làm trên họ. Về mặt thực hành, sự hợp tác của bệnh nhân sẽ là một yếu tố mang tính tiêu chuẩn cho sự thành công hay thất bại, và có ít lý do dể chọn một chế độ điều trị mà bệnh nhân không hợp tác. Bản cam kết đồng thuận điều trị, theo quy cách hiện đại, đòi hỏi sự tham gia của bệnh nhân trong kế họach điều trị. Điều này được nhấn mạnh trong phần hướng dẫn cách trình bày những khuyến cáo cho bệnh nhân ở chương 7.

Sau đây là trình tự lô-gíc đối với việc lập kế họach điều trị, luôn luôn ghi nhớ các vấn đề nêu trên:

1> Xếp ưu tiên những mục trong danh sách các vấn đề chỉnh nha, xếp đặt ưu tiên cao nhất cho điều trị đối với những vấn đề quan trọng.

2> Xem xét những giải pháp có thể cho từng vấn đề, mỗi vấn đề được đánh giá như thể nó là vấn đề duy nhất của bệnh nhân

3> Đánh giá những tương động giữa các giải pháp có thể đối với từng vấn đề riêng biệt.

4> Đề ra các phương pháp điều trị khác nhau, có xem xét lợi ích của bệnh so với nguy cơ, chi phí và tính phức tạp

5> Quyết định một quan niệm điều trị cuối cùng, có sự tham gia ý kiến của bệnh nhân và phụ huynh và lựa chọn một phương pháp điều trị cụ thể (thiết kế khí cụ, điều trị cơ học) sẽ sử dụng.

Tiến trình này đạt kết quả cuối cùng là bệnh nhân-phụ huynh bệnh nhân hiểu kế hoạch điều trị và đồng ý ký cam kết điều trị.Sau hết, trong mọi tình huống, điều trị chỉnh nha là điều trị lựa chọn chứ không phải bắt buộc. Hiếm khi có một nguy cơ về sức khỏe nào đáng kể do không đều trị chỉnh nha, vì thế những lợi ích về chức năng và thẩm mỹ phải được so sánh với nguy cơ và chi phí. Cần phải trao đổi qua lại với bệnh nhân theo cách này để lập nên kế họach điều trị.

Trình tự chẩn đoán và lập kế họach điều trị được minh họa thành dạng biểu đồ trong hình ở trang 164. 

 

Các chương trong phần này sẽ chỉ ra cả những mục quan trọng lẫn những quá trình chẩn đoán và lập kế họach điều trị chỉnh nha. Chương 6 sẽ tập trung vào cơ sở dữ liệu chẩn đoán và các bước để phát triển ra danh sách các vấn đề. Chương 7 sẽ chỉ ra những vấn đề về thời gian và sự phức tạp của điều trị, xem lại các nguyên tắc cơ bản về lập kế hoạch điều trị và đánh giá các khả năng điều trị cho trẻ trước tuổi dậy thì, trẻ lứa tuổi dậy thì và người lớn. Chương 6 và tổng quan về chẩn đoán và lập kế họach điều trị mà mỗi nha sĩ đều cần. Chương 8 sẽ đi sâu hơn liên quan tới quyết định thường được thực hiện tại phòng khám chuyên khoa chỉnh nha. Trong chương đó chúng ta kiểm tra chất lượng của chứng cứ mà các quyết định lâm sàng dựa vào đó, thảo luận những lĩnh vực còn nhiều tranh cãi trong việc lập kế họach điều trị hiện nay, với mục tiêu cung cấp cho độc giả một sự phán định mang tính đồng thuận ở mức độ có thể được, và vạch ra điều trị cho những bệnh nhân bị những vấn đề đặc biệt liên quan đến chấn thương hoặc những vấn đề bẩm sinh như khe hở môi và hở hàm ếch